[:nl]Kordate pasjes naar de piano voor de juiste toon. Even kordaat terug. Hoofd in de nek. Blik dwingend naar zijn gelaarnietsde mannen in wit met rode sjerp.
En pats, Snami Boh ofwel God is met Ons davert door het uitverkochte Wijngrachttheater, hartje zomer in Kerkrade anno 1987.
De kennismaking
Een overweldigend uur duurt mijn kennismaking met een vocaal fenomeen: Cantus ex Corde. Hoewel de naam Latijnse verwachtingen wekt, vertolkt het mannenkoor uitsluitend Slavisch-Byzantijnse gezangen en Russische en Oekraïense volksliederen. In vele opzichten een bijzonder koor met een even bijzondere dirigent: Ton Thissen
Neem alleen al de samenstelling, iets meer dan twintig zangers, samen goed voor de
klank van een pakweg 60-leden tellend koor. Van overal komen ze tweemaal per week naar Simpelveld, de bakermat van Cantus ex Corde. Van Roermond tot Kerkrade en van Brunssum tot Maastricht. Een voor een ‘besmet’, noem het verslaafd aan Cantus ex Corde, ook goed.
Neem mezelf. Hoewel in meerdere koren gezongen, heeft dit ensemble al bijna één kwart eeuw mijn ‘corde’ gestolen.
Even wat feitjes:
zijn oprichting in 1985 dankt Cantus ex Corde aan de in Simpelveld wonende beroeps bas&bariton Ton Thissen, toentertijd zangdocent aan het Conservatorium Maastricht. Algauw oogst hij lof voor de indrukwekkende fortissimo en fluwelen pianissimo van zijn Limburgse ‘kozakken’. Zowel in eigen land als in Duitsland, Luxemburg en Frankrijk wordt zijn manier van ‘zingen uit het hart’ ofwel ‘cantus ex corde’ bijzonder gewaardeerd.
Kippenvelkoor
Algauw krijgt het ensemble in de media als bijnaam ‘het kippenvelkoor’. Afgaande op tal van recensies behoren hartstochtelijke inzet, dynamische expressie en een opvallende homogeniteit en balans in de kleurenrijkdom tot de kenmerken van dit bijzondere mannenkoor.
Al bijna 25 jaar verliefd
Hoe het is om al bijna 25 jaar van Cantus ex Corde te houden?
Alsof je in een achtbaan zit, samen met collega-zangers die jouw passie delen. Bovendien telt Cantus ex Corde gevoelige zangers, passend bij de Russische en Oekraïense volksaard. Leed wordt uit volle borst bedekt. Vreugde kent hemelse klanken. Op deze kwaliteiten selecteert Ton Thissen ook potentiële zangers. Zijn koor kent geen leden maar zangers. Wie een vrije avond wil stukslaan, heeft bij Ton Thissen en zijn mannen niks te zoeken.
Zo bouwt hij een koor op dat wil bekoren zonder te overdonderen. Soms lukt dat niet meteen, zoals destijds in het Zeeuwse Goes. Na ons welluidend optreden komt in de pauze iemand van het Goese koor op mij af. En zucht: ons koor durf ‘t ineens niet meer!
Schrikken van zingen? Nergens voor nodig. Ieder heeft zijn of haar eigen klankkleur. Prachtig koor overigens daar onder de zeespiegel, van hart aan te bevelen.
Georgië
Of neem de reis naar Georgië, voorgekookt door de toenmalige Sovjet Unie. Cantus ex Corde is dan nog ambitieus en jong van bestaan, maar ervaren qua zang. Nauwelijks is het concert begonnen of, zo wil de legende, een gewichtige Georgiër beent het podium op. Geen Russische liederen. Dat is vloeken in een Georgische kerk. Dan maar Wie sjoon us Limburg is, weg gespoeld met wodka. Eenmaal thuis leveren zeven zangers hun map en laarzen in.
Een vocale aderlating. Ton en voorzitter Jo Sampermans gaan op jacht naar vervangende stemmen. In het Slavisch-Byzantijns kerkkoor in Maastricht trekt mijn stem beider aandacht. Voortaan moet mijn mooi maatje Jacoline mij twee avonden per week missen, de vele concerten niet meegeteld.
Enkele High-lights
Even een handvol hoogtepunten: het tv-optreden bij Tineke die vooral oor heeft voor de kelderdiepe bassen. Het passieconcert in de Dom van Aken, waar het koor bijna stekeblind raakt van
de flitsende toeristen, veelal Japanners. Het stiekeme optreden in Antwerpen bij de opening van een expositie van Russische tsaren. Even raakt onze tsaar van slag, maar zet to
ch door met de smartlap “Step daj Step”. Het noorden wordt veroverd met concerten in steden zoals Alkmaar en Bolsward.
In Boxmeer stroomt de basiliek tot de laatste kerkbank vol. In de pauze zijn er spontaan iets meer da 100 van de in totaal vier cds verkocht. Ook in Gennep, mijn geboortestad tussen Maas en Niers, zit de Martinuskerk ramvol.
Een volgende dirigent
Ligt het aan het ouder worden? Is het de sleet qua repertoire, of de sluimerende jaloezie omtrent uit te delen soli? Zijn het de altijd hoge eisen van oprichter Ton voor wie Cantus ex Corde het allerhoogste doel blijft? Of is het toch ’t met een kwaje kop weglopen van zangers met een stem van staal? Eigenlijk maakt dat niet meer uit. Velen voelen aan hoezeer de oprichter lijdt onder het verzwakken van het heilig vuur, de ontembare passie.
Na pakweg twintig jaar besluit hij zijn droomkoor over te dragen aan de gelukkig even gedreven collega-bariton, zangdocent en dirigent Pierre Willems uit Maastricht. Ook hij is erin geslaagd om de aparte klankkleur vast te houden en nog meer te verfijnen.
Ook met Pierre op de bok blijft de achtbaan intact. Zoals in elk koor zijn er ‘uit- en instappers’. Uiteraard houdt Willems niet van gemompel, wel van zuivere klanken. Trouwens, wie de nieuwe, met goud gestikte uniformen om welke reden dan ook inlevert, ziet algauw een nieuwe zanger ermee de show stelen. Want de mannen van Pierre rechten weer de rug. De lokroep wordt gehoord van Landgraaf tot Tilburg. Zelfs uit Maastricht met zijn aanlokkelijke ‘Staar’ komen er zangers richting Parkstad.
Cantus ex Corde zorgt nog altijd voor
‘kippenvel’ zoals tijdens twee uitvoeringen in Bergen aan Zee. Ook de echo van de uitstekend verzorgde concertreis naar de Elzas, klinkt nog altijd tussen de met wijnranken begroeide heuvels.
In zijn nu dan 30-jarig bestaan heeft het koor tal van concerten, radio- en tv-optredens gegeven, uiteraard talrijke in eigen land, maar ook in Duitsland, België en Luxemburg. Bovendien heeft het ensemble met succes vijf cd’s uitgebracht.
Kordaat als immer
Sinds enkele maanden laat Cantus ex Corde zich leiden door Steven van Kempen uit Landgraaf. Van good old Pierre – en nu dan eredirigent – is welluidend afscheid genomen.
Een gelijkenis met oprichter Ton Thissen valt al op. Steven loopt liever kordaat naar de vertrouwde piano dan dat hij zijn oor te luister legt bij de stemvork. Van beide krijgt ook hij weliswaar de juiste toon. Maar wel op strikt gescheiden plekken.
Want een piano is en blijft als vloeken in een Russische basiliek.
Hans Toonen, bariton sinds 1991[:]